Valse Slowaakse en Tsjechische vrienden

In 1986 nam ik in Bratislava deel aan de cursus 'Slowaakse taal en cultuur', ook wel Studia Academica Slovaca (SAS) genoemd. Er waren meer dan 150 deelnemers uit meer dan 30 landen; ik vond het erg gezellig en interessant. 's Ochtends waren er conversatie- en grammaticalessen, 's middags lezingen en excursies. Op een middag gingen we met een groepje naar een museum, met de tram. Het was tamelijk druk en de meesten van ons moesten staan. Op een bepaald moment riep één van ons, een Oostduitser, luidkeels: 'pozor, kurva'. In zijn moedertaal zou hij waarschijnlijk hebben gezegd: 'Achtung, Kurve' (pas op, een bocht), maar zijn 'vertaling' in het Slowaaks betekende: 'pas op, een hoer'. Ik zag een paar vrouwen gegeneerd uit het raam kijken; in die tijd gebruikte je nog geen schuttingtaal in het openbaar.

Tram in Bratislava
Tram in Bratislava

Zulke woorden die je in twee talen ongeveer gelijk uitspreekt of schrijft, maar die iets verschillends betekenen, noemt men in de taalkunde 'valse vrienden'. Ook al zijn ze vals, ze leken me bij uitstek geschikt voor een stukje in het blad van de Vereniging Vrienden Nederland - Tsjechië & Slowakije. Dus ik vroeg me af of ik in het Slowaaks of Tsjechisch woorden kon vinden die je in het Nederlands of Fries ongeveer net zo uitspreekt, maar die toch een andere betekenis hebben. Ik kon er zo direkt wel een paar bedenken: vlak (trein), kam (waarheen), plot (omheining), bol som (ik was), het Tsjechische woord loket (elleboog) en het Slowaakse skôr, dat je net zo uitspreekt als het Friese woord skuor (scheur).

Vervolgens haalde ik Kramers woordenboekje Slowaaks er bij en vond nog veel meer. Uiteindelijk heb ik een lijst gemaakt van meer dan 130 valse vriendenparen en deze op mijn website https://pyqrs.eu/Slowakije gezet. Soms aarzelde ik of de schrijfwijze of uitspraak wel voldoende overeenkwamen om woorden tot valse vrienden te bestempelen. Moet je bijvoorbeeld het woord chata (huisje) nu wel of niet opvatten als valse vriend van het Nederlandse (Engelse?) woord chatten? En moet je er woorden toe rekenen die van een verschillende woordsoort zijn, zoals raad (werkwoord of zelfstandig naamwoord) en rád (blij, bijvoeglijk naamwoord)? Aan de andere kant zijn woorden die (ongeveer) dezelfde betekenis hebben, geen valse, maar echte vrienden. Denk bijvoorbeeld aan raam - rám. Op Wikipedia staat meer informatie over het onderwerp: https://nl.wikipedia.org/wiki/Valse_vrienden.

Nederlands of
Fries (cursief)
Slowaaks of
Tsjechisch (cursief)
Nederlandse
vertaling
aj of aai aj zelfs
alle ale maar
bah ba ja, zeker
baai báj sage, mythe
baal bál was bang
bitch (en) bič zweep
bloed blud dwaalleer
bosk bozk kus
boskat bozkať kussen, zoenen
bol bol was
braaf brav everzwijn
brok brok schroot
brûs brús slijpsteen
boek, bûk buk beuk
boerka búrka (onweers)bui
bij, by by zou
biet byt / byť woning / zijn
cello čelo voorhoofd
chatten chata huisje
gat chata huisje
glad chlad kou
god chod loop, gang
goor chorý ziek
gram chrám tempel
groep chrup gebit
goed chudý mager
goed chuť smaak, eetlust
gier chýr gerucht
crèpe črep scherf, splinter
dam, daam dám ik geef
dan daň belasting
dar dar geschenk
dat dať geven
dauw, douw dav menigte
den deň dag
dier(tje) dierka gat
do do naar
dolle (nl), dolle dole omlaag
dom dom huis
drop drop trapgans
druk drúk knuppel
dub(ben) dub eik
doeg duch geest
doem dům huis
douche duša ziel
electriciteit električka tram
had had slang
haai háj haag
hej ja
hoef húf troep
hoek huk lawaai
ja ja ik
jaar, jaar jar lente
kabel(tje) kabelka tas
kachel kachle tegel
kade kade waar dan ook heen
kader kader lok, krul
kam kam waarheen
kassa kaša brij, puree
kat kat beul
keffen kefovať afborstelen
klad klad voorkeur
klam, klam klam bedrog
klas klas korenaar
kop kop schot
kou kov metaal
kraai kraj rand, streek
kraal kráľ koning
krik krik schreeuw
kus, koese kus een stuk
kiem kým terwijl
les les bos
let let vlucht
list, list list brief, blad
loket loket elleboog
lûke lúka weide
mak mak maanzaad
massa masa (van maso) (van het) vlees
mast masť vet
mat mať hebben, moeder
mier mier vrede
moi (Groningse groet) môj mijn
my my wij
na na op, naar, voor, in
niet niet is niet aanwezig
no no maar
paad pád val, naamval
pest päsť vuist
pit piť drinken
plat plat betaling
plot plot hek
pluk pluk regiment
po po over, na
pod pod onder
(hokus) pokus pokus poging
pot pot zweet
prak prak katapult
pûst púšť woestijn
rad rad rij
raad rád blij, graag
rak rak kreeft
rok rok jaar
roep, rûp rub keerzijde
rûch ruch drukte
rys rys karaktertrek, lynx
sa sa zich
skok skok sprong
skuor skôr eerder
slak slák strijkstok
smet smeť vuilnis
smiet smieť mogen
sok sok rivaal
som som ik ben
spat spať slapen
stok stok samenvloeiing
strooi stroj machine
stroom strom boom
strop strop plafond
soep sup gier
syn syn zoon
tak tak zo
tam tam daar
terras teraz nu
troep trup romp
toe tu hier
tûk tuk vet
oever úver lening
vak vak zak
vete veta zin
villa víla fee
wijn vina schuld
vlas vlas haar
voel vůl os
vos voš luis
wosk vosk (bijen-)was
vlak vlak trein
vlek vlek sleeptouw, skilift
zanik(en) zánik ondergang
zat zať schoonzoon
zit žiť leven
soep zub tand
zwik zvyk gewoonte

Sytse Knypstra

december 2017